

In februari 2026 verscheen het derde deel van de ESC-trilogie: ESCuela. Voor Fundamentals is dit een mooi moment om terug én vooruit te kijken. We zijn al vier jaar partner in Expertisenetwerk Systemisch Co-Design, en in elk van de drie boeken komen onze projecten terug. De trilogie is daarmee ook een verslag van die samenwerking, geworteld in een gedeelde overtuiging: de grote maatschappelijke uitdagingen van nu, zoals klimaatverandering, vergrijzing en privacy, lost niemand alleen op. Ze vragen om samenwerking vanuit verschillende perspectieven, met oog voor de dynamiek van het hele systeem.


In dit netwerk werken vier hogescholen samen met circa 40 creatieve en maatschappelijke partners, via kennisuitwisseling, onderzoek en concrete casussen door het hele land. De afgelopen jaren hebben we met Fundamentals als praktijkpartner meegewerkt aan het ontwikkelen én toepassen van systemisch co-design aanpakken, in onze projecten voor werkveld, overheden en onderwijs.
De ESC-trilogie brengt de opgedane kennis samen in drie boeken, elk vanuit een ander perspectief. Samen vormen ze een must-read voor ontwerpers, onderzoekers, beleidsmakers, docenten en veranderaars die met complexe maatschappelijke vraagstukken aan de slag willen.
ESCall — de ontwerppraktijk in transitiecontexten
Het eerste deel, ESCall, ontstond uit een open oproep aan de creatieve partners van ESC om een kennisproduct uit hun praktijk te delen. Het boek is een verzameling van tools, kaarten, werkvormen en inzichten die zijn ontwikkeld in de praktijk van maatschappelijke transities. Een van deze kennisproducten is Het Stille Midden, dat we in samenwerking met andere partners ontwikkelden. Fundamentals' én ESC's community manager Noortje Braaksma schreef aan dit boek mee als co-auteur. Dat zo'n rol bij ons terechtkomt, voelt passend voor de netwerkstrategie van ESC, waarin praktijkpartners een waardevol ander perspectief inbrengen dan hogescholen. Precies die diversiteit in achtergrond en werkwijze is wat een netwerk als dit interessant maakt.
ESCollab — toegepast ontwerpend onderzoek in transitiecontexten
Het tweede deel beschrijft hoe ontwerponderzoek kan bijdragen aan maatschappelijke transities. ESCollab laat zien hoe co-design een inspirerende speeltuin voor verkenning kan zijn, met de praktijken, inzichten, methoden en prototypes die zijn ontwikkeld in samenwerkingsprojecten tussen hogescholen, praktijkpartners en wetenschappelijke instellingen. In dit boek zijn ook meerdere projecten opgenomen waarbij Fundamentals als praktijkpartner een actieve rol heeft gespeeld, waaronder het Chemelot-project en het Future Proof Labs-project.
ESCuela — ontwerpen in onderwijs voor leren in transities
Het derde en meest recente deel richt zich op onderwijs. ESCuela biedt praktische inzichten in hoe je onderwijs vormgeeft dat studenten voorbereidt op transities in hun professionele toekomst. Het laat zien hoe Systemisch Co-Design verder gaat dan actieplannen en samenwerken: het houdt rekening met de dynamiek en onderlinge relaties tussen actoren in een groter systeem, en omarmt onzekerheid en complexiteit als vertrekpunt.
Kim van Veldhuijzen, Jens Gijbels en Queenie Scholtes schreven namens Fundamentals een hoodstuk over de minor Co-Design Studio, het programma dat Fundamentals samen met Hogeschool Utrecht organiseert. In deze minor leren studenten de basis van Systemisch Co-Design, in de praktijk en met echte opdrachtgevers. De cirkel komt hier mooi rond: het werk dat we in en met het netwerk doen, voedt rechtstreeks het onderwijs dat we geven.
De boekenreeks is een reflectie op vier jaar samen leren, experimenteren en ontwikkelen én een springplank naar de volgende fase. Met nieuwe subsidie op zak gaat het ESC-netwerk de komende vier jaar verder. Fundamentals is trots op de rol die we hierin hebben kunnen spelen en kijkt uit naar wat er nog komen gaat, als praktijkpartner, maar ook als plek waar studenten en professionals kennismaken met dit vakgebied.
We geloven dat de complexe vraagstukken van nu vragen om een andere manier van ontwerpen en samenwerken. De ESC-trilogie laat zien hoe dat eruitziet in de praktijk. Benieuwd? De boeken zijn gratis te lezen via de website van ESC.
Inclusive design is een benadering die diversiteit omarmt. Maar hoe werkt dit precies en waarom is dit belangrijk?

Waarom is empathie belangrijk en hoe pas je een empathische benadering toe? We bespreken dit met experts Minke van Tol en Jorik Elferink.

Hoe kunnen projecten waarin onderzoekers en ontwerpers samenwerken, kennis opleveren die ontwerpprofessionals gebruiken in hun praktijk?
Vertel ons waar je aan werkt, dan verkennen we samen wat mogelijk is.